တန္ေဆာင္မုန္းလႏွင့္ ကထိန္သကၤန္း လႉရျခင္းအက်ိဳးေက်းဇူးမ်ား

ျမန္မာတို႔၏ ႐ိုးရာယဥ္ေက်းမႈ ဆယ့္ႏွစ္လရာသီပြဲေတာ္လမ်ားထဲတြင္ တန္ေဆာင္မုန္းလသည္ ကထိန္သကၤန္း လႉဒါန္းမႈကို အဓိကထား ကုသိုလ္ျပဳၾကသည့္ ပြဲေတာ္လျဖစ္ေပသည္။ ယင္းအလႉကို တစ္ႏွစ္လွ်င္ တစ္ႀကိမ္၊ တစ္ေက်ာင္းမွာတစ္ခါ၊ သတ္မွတ္ထားသည့္ အခ်ိန္ကာလအတြင္းသာ ျပဳလုပ္ၾကရသည့္အတြက္ ထူးျမတ္သည့္အလႉ၊ ထူးျမတ္ေသာလတန္ေဆာင္ဟု ဆိုစမွတ္ျပဳၾကပါသည္

ကထိန္အလႉပြဲကို သတ္မွတ္သည့္ကာလမွာ သီတင္းကြၽတ္လျပည့္ေက်ာ္ ၁ ရက္မွ တန္ေဆာင္မုန္း လျပည့္ေန႔အထိျဖစ္သည္။ မိုးအကုန္ေဆာင္းအကူး၊ ေလေျပျမဴးကာ၊ ေကာင္းကင္ယံတိမ္သလာကင္းၿပီး အခ်ိန္ေကာင္း၊ အခါေကာင္းႏွင့္ ႀကဳံၾကရသည္ျဖစ္၍ ကထိန္အလႉေတာ္ပြဲသည္ ႏွစ္စဥ္စည္ကားၿမဲပင္ ျဖစ္ေခ်သည္

ကထိန္အလႉသကၤန္းႏွင့္ပတ္သက္၍ မည္ေ႐ြ႕မည္မွ် အက်ိဳးရွိသည္ကို ေဖာ္ျပ၍ပင္ မကုန္ႏိုင္ေပ။ “ဆြမ္းဆို လွ်င္ ျမန္မွေကာင္းသည္”၊ “ေက်ာင္းဆိုလွ်င္ သိမ္မွေကာင္းသည္”၊ “သကၤန္းဆိုလွ်င္ ကထိန္မွေကာင္းသည္ ဟူ၍ ဆို႐ိုးစကားျပဳထားခဲ့ၾကေပသည္

တန္ေဆာင္မုန္းလ

တန္ေဆာင္မုန္းလကို ပုဂံေက်ာက္စာတို႔တြင္ “တန္ေဆာင္မႈန္း”၊ “တန္းေဆာင္မႈန္း”ဟု ေရးထိုးထားေၾကာင္း မွတ္သားရသည္။ ေပါရာဏသံေပါက္ကဗ်ာ တစ္ပုဒ္တြင္- “မိုက္ေမွာင္လြင္ျပဳန္း၊ တန္ေဆာင္မုန္း၊ ေဆာင္မႈန္းေခၚသကား၊ ဟထိုးေဖာက္ကာ၊ ေျပာင္းေ႐ႊ႕လာ၊ မုန္းသာခုထင္ရွား”ဟူ၍ ဖြဲ႕ထားပါသည္။ သံေပါက္ကဗ်ာအရ-ေရွးအခါက ေရးသားခဲ့ေသာ တန္ေဆာင္မႈန္းကို “ဟထိုး”ဖ်က္ကာ ေနာင္တြင္ တန္ေဆာင္မုန္း အမည္တြင္ခဲ့ျခင္းျဖစ္ေပည္

တန္ေဆာင္မုန္းလသည္ အမိုက္အေမွာင္ကို မီးရႉး တန္ေဆာင္ျဖင့္ ေပ်ာက္လြင့္ ေခ်မႈန္းေသာလဟု အဆိုရွိသည္။ တန္ေဆာင္= မီးရႉးတန္ေဆာင္+မုန္း= ေဖ်ာက္လြင့္ ေခ်မႈန္းျခင္းဟု အဓိပၸာယ္ဖြင့္ဆိုထားပါသည္။ တန္ေဆာင္မုန္းဟူေသာ ေဝါဟာရကို ပုဒ္ခြဲၾကည့္လွ်င္ တန္ေဆာင္သည္ မီးရႉး၊ မီးတိုင္၊ ဆီးမီးဟု အဓိပၸာယ္ရ၍ မုန္းသို႔ ေျပာင္းလဲသြားသည့္ မႈန္းသည္ ထြန္းလင္းေတာက္ပေစသည္ဟု အဓိပၸာယ္ရသည္။ တန္ေဆာင္မုန္းလဆိုသည္မွာ မီးရႉး၊ မီးတိုင္၊ ဆီမီးတို႔ကို ထြန္းလင္းေတာက္ပေစသည့္လဟု အဓိပၸာယ္ဖြင့္ဆိုထားပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဆီမီးၿမိဳင္ၿမိဳင္ လတန္ေဆာင္တိုင္ဟု ဆိုစမွတ္ျပဳၾကပါသည္။

ကထိန္ဟူေသာေဝါဟာရ

ကထိန္ဆိုသည္မွာ “ကထိန” ဟူေသာ ပါဠိပုဒ္မွ ဆင္းသက္လာျခင္းျဖစ္သည္။ ၿမဲၿမံခိုင္ခံ့ျခင္းဟု အဓိပၸာယ္ရ၏။ ကထိန္ဟူေသာစကားမွာ ပါဠိစကားမွ ပ်က္လာ၍ ေျပာဆိုျခင္းကိုေဟာ၏။ အဘယ္သို႔ေျပာဆိုသနည္းဟုမူ ဤသို႔ လႉဒါန္းျခင္းသည္ ေကာင္းျမတ္ပါေပ၏ ဟု ေျပာဆိုျခင္းပင္ျဖစ္သည္။

ျမတ္စြာဘုရားကိုယ္ေတာ္ျမတ္ႀကီးက သံဃာေတာ္အား လႉဒါန္းအပ္ေသာ အလႉသည္ မ်ားျမတ္ေသာအက်ိဳး တရားရွိေပသည္။ မ်ားျမတ္ေသ ာအက်ိဳးတရားတို႔ကို ရရွိႏိုင္ေပသည္ဟူ၍ ခ်ီးက်ဴးစကား မိန႔္ၾကားေတာ္မူထားခဲ့ ေခ်သည္

ကထိန္ျဖစ္ေပၚလာရသည့္အေၾကာင္းရင္း

ေဂါတမျမတ္စြာဘုရား သာဝတၳိျပည္ အနာထပိဏ္ သူေဌး၏ အာရာမ္ျဖစ္ေသာ ေစတဝန္ေက်ာင္းေတာ္၌ သီတင္းသုံးေတာ္မူစဥ္ ေကာသလမင္းႀကီးႏွင့္ ညီေနာင္မ်ား ျဖစ္ၾကေသာ ဘဒၵဝဂၢီညီေနာင္သုံးက်ိပ္တို႔ ပါေဝယ်တိုင္းမွ ျမတ္စြာဘုရားအား ဖူးေျမာ္ရန္လာေသာအခါ ခရီးအၾကားရွိ သာေကတၿမိဳ႕၌ ဝါကပ္ၾကရကုန္၏။ ဝါကြၽတ္၍ ဘုရားရွင္ေရွ႕ေမွာက္ေရာက္ၾကရာတြင္ ခြင့္ျပဳထားသည့္ သကၤန္းသုံးထည္စလုံး စိုစိုစြတ္စြတ္ႏွင့္ေရာက္ရွိလာၾကသည့္အတြက္ ရဟန္းတို႔၏ ပင္ပန္းဆင္းရဲမႈကို အေၾကာင္းျပဳၿပီး ကထိန္သကၤန္း ခင္းလႉျခင္းကို ခြင့္ျပဳေတာ္မူခဲ့သည့္ကာလမွ စတင္ခဲ့သည္ဟု အဆိုရွိေပသည္။

ကထိန္အလႉေျမာက္ဖို႔ နည္းနာနိႆယက်ဖို႔လို

ကထိန္သကၤန္းလႉဒါန္းမႈကို လႉသူႏွင့္ အလႉခံသူတို႔၏ ႏွစ္ဦးႏွစ္ဝ အက်ိဳးရွိေစဖို႔ နည္းနာနိႆယက်ဖို႔ကား လိုေပလိမ့္မည္။ ဥပမာ- မိမိတို႔ လႉဒါန္းသည့္ သကၤန္းျဖင့္ ကထိန္မခင္းပါက သာမန္သကၤန္းအလႉမွ်သာျဖစ္ၿပီး ကထိန္သကၤန္းမေျမာက္ေပ။ အလားတူ ကထိန္အလႉ ေျမာက္ဖို႔ ရဟန္းေတာ္တို႔ဘက္က ကထိန္အာနိသံသကို နားလည္ထားရျခင္း၊ အဂၤါရွစ္ပါး၊ သကၤန္းသုံးထည္ ကိစၥရွစ္ပါးတို႔ကိုပါ နားလည္ထားရမည္ဟု ဆိုေပသည္။ ကထိန္သကၤန္းလႉႏိုင္သူမ်ား ၊ လူျဖစ္ေစ၊ နတ္ျဖစ္ေစ၊ ရဟန္း၊ ရဟန္းမ၊ သာမေဏ၊ သာမေဏမ၊ သိကၡာမာန္ဟူေသာ ျမတ္စြာဘုရားရွင္၏ အတူေနတပည့္ငါးဦးတို႔ တစ္ဦးဦးျဖစ္ေစ၊ ကထိန္ သကၤန္းလႉဒါန္းႏိုင္၏။ လႉဒါန္းေကာင္းသည္ဟု သိရ သည္။

အခ်ိန္သတ္မွတ္ခ်က္

နံနက္ပိုင္း ၈ နာရီ၊ ၉ နာရီ၊ မြန္းလြဲ ၁ နာရီ၊ ၂ နာရီ၊ ညေနပိုင္း ၄ နာရီ၊ ၅ နာရီႏွင့္ သက္ဆိုင္ရာ ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းမွ လက္ခံမည္ဆိုပါက ည ၇ နာရီ၊ ၈ နာရီ၌ ကထိန္ခင္းႏိုင္ေၾကာင္း စာေပက်မ္းဂန္တြင္ ဖတ္ရႈရပါသည္။

ကထိန္ခင္းႏိုင္သည့္ေနရာဌာန

မိမိတို႔ေ႐ြးခ်ယ္ထားသည့္ ေက်ာင္းအတြင္းတြင္ လည္းေကာင္း၊ မိမိတို႔ေနအိမ္ေဂဟာ (သို႔မဟုတ္) အသင္းအဖြဲ႕တည္ရာ႐ုံးဌာန အေဆာက္အအုံ၊ ဓမၼာ႐ုံ စသည္တို႔တြင္လည္းေကာင္း လႉဒါန္းႏိုင္သည္။

ကထိန္သကၤန္းအမ်ိဳးအစား

(၁) သင္းပိုင္(ခါးဝတ္)၊ (၂) ဧကသီ(ကိုယ္႐ုံ)၊ (၃) ဒုကုဋ္(ႏွစ္ထပ္သကၤန္း)၊ (၄) အိပ္ရာခင္းသကၤန္း၊ (၅) မ်က္ႏွာသုတ္ပဝါသကၤန္း၊ (၆) ပရိကၡရာေစဠသကၤန္း (လက္သုတ္၊ ေရစစ္၊ ပဝါ)၊ (၇) နိသီဒိုင္(ေနကထိုင္အခင္း) (၈) မိုးေရခံသကၤန္း (မိုးေရခ်ိဳးေသာအခါ ဝတ္ခ်ိဳးရေသာ သကၤန္း)၊ (၉) အမာလႊမ္းသကၤန္း (အနာေပါက္သည့္ အခါ ဝတ္ခ်ိဳးရေသာသကၤန္း) ဤသကၤန္းကိုးမ်ိဳးတြင္ သင္းပိုင္ႏွင့္ ဧကသီကိုဒြိစုံဟု ေခၚသည္။ သင္းပိုင္၊ ဧကသီ ဒုကုဋ္ ဤသုံးမ်ိဳးကို တိစီဝရိတ္(သကၤန္းသုံးထည္) ဟုေခၚသည္။ ကထိန္ခင္း ခြင့္ျပဳသည့္ သကၤန္းသုံးထည္မွာ ထိုသုံးမ်ိဳးသာတည္း။

အလႉရွင္တို႔ မွတ္သားသင့္သည္မွာ ယင္းခြင့္ျပဳ သကၤန္းသုံးထည္မွ ႏွစ္ထည္၊ သုံးထည္မခင္းရပါ။ ပုဂၢိဳလ္တစ္ဦးတစ္ေယာက္ကိုလည္း ရည္႐ြယ္၍ မခင္းအပ္။ သံဃိကအလႉေျမာက္ေအာင္၊ သံဃိကအလႉစစ္စစ္ ျဖစ္ေအာင္ သံဃာေတာ္တို႔ကိုသာ ရည္စူးလႉဒါန္းရသည္။

ကထိန္ခင္းရမည့္ ရဟန္းအဂၤါရွစ္ပါး

(၁) ကထိန္ခင္းရာ၌ ေရွးဦးစြာ ျပဳလုပ္ရမည့္ ကိစၥအရပ္ရပ္ကို သိနားလည္ျခင္း၊

(၂) ပစၥဒၶိရ္ျပဳလုပ္တတ္ရျခင္း၊

(၃) အဓိ႒ာန္တင္ရျခင္း၊

(၄) ခင္းပုံခင္းနည္းကို သိရွိနားလည္ထားရျခင္း၊

(၅) မာတိကာသိရွိနားလည္ထားရျခင္း၊

(၆) ေၾကာင့္ၾကမႈကိုသိရွိနားလည္ထားရျခင္း၊

(၇) ကထိန္ႏုတ္ပုံကိုသိရွိနားလည္ထားရျခင္း၊

(၈) အာနိသင္ကိုလည္း သိရွိနားလည္ထားရျခင္း တို႔ ျဖစ္ေပသည္။

ကထိန္ခင္းရန္ကိစၥရွစ္ပါး

(၁) ကထိန္သကၤန္းအလႉခံမႈ၊

(၂) ကထိန္ခံထိုက္ေသာပုဂၢိဳလ္ကို သံဃာေတာ္တို႔က စိစစ္ေ႐ြးခ်ယ္ေပးမႈ၊

(၃) ေ႐ြးခ်ယ္ခံရသူအား သိမ္အတြင္း၌ ကထိန္သကၤန္းကိုေပးမႈ၊

(၄) တိစီဝရိတ္အဓိ႒ာန္တင္ၿပီးေသာ သကၤန္းေဟာင္းကို ပစၥဳဒၶိရ္ျပဳရန္အဓိ႒ာန္စြန႔္မႈ၊

(၅) ခင္းရမည္ျဖစ္ေသာ ကထိန္သကၤန္းသစ္ကို ကပၸဗိႏၵဳထိုးမႈ၊

(၆) သကၤန္း၏အမည္ျဖင့္ အဓိ႒ာန္တင္မႈ၊

(၇) ႏႈတ္ႁမြက္၍ခင္းမႈ၊

(၈) ဝမ္းေျမာက္ေၾကာင္း အႏုေမာဒနာျပဳမႈတို႔သည္ ရဟန္းဘက္က တာဝန္မ်ားပင္ ျဖစ္ေပသည္။

ကထိန္လ်ာသကၤန္း

ကထိန္ခင္းရာတြင္ ကထိန္ခင္းမည့္ေက်ာင္းတိုက္ရွိ မည္သည့္ရဟန္းသံဃာတို႔၏ ဆႏၵတိုက္တြန္းခ်က္တို႔ မပါဘဲ ေစတနာရွင္မ်ား၏ ဆႏၵအေလ်ာက္ လႉဒါန္းေသာ သကၤန္းကိုသာ ကထိန္ခင္းရမည္ျဖစ္သည္။ ထိုသို႔ ကထိန္ခင္းရန္ လ်ာထားေသာသကၤန္းကို ကထိန္လ်ာသကၤန္းဟု ေခၚသည္။

 

ကထိန္ခင္းရန္အတြက္ လႉဒါန္းေသာ သကၤန္းကို ကထိန္ခင္းရာတြင္ ကမၼဝါစာဖတ္ၿပီး ႐ြတ္ဖတ္ပူေဇာ္ရသျဖင့္ တစ္နည္းကမၼဝါျဖင့္ ဉတ္ရေသာေၾကာင့္ ထိုသကၤန္းကို “ဉတ္မႀကီး” သို႔မဟုတ္ “ဉတ္သကၤန္း”ဟု ေခၚဆိုေၾကာင္း မွတ္သားရပါသည္။

ကထိန္ခင္းရာတြင္ အဆိုပါ ဉတ္သကၤန္းႀကီးကို ပုဂၢိဳလ္တစ္ဦးဦးအား ရည္စူး၍မလႉဘဲ သံဃာကိုသာ သံဃႆေဒမဟု ရည္မွန္း၍ လႉဒါန္းရသည္။ ကထိန္ခင္းမည့္ သကၤန္းကို သီးျခားသတ္မွတ္ထားျခင္းမရွိဘဲ ႏွစ္ထပ္သကၤန္းႀကီးေကသီႏွင့္ သင္းပိုင္တို႔မွ မိမိႀကိဳက္ႏွစ္သက္ရာကို ကထိန္သကၤန္းအျဖစ္ သတ္မွတ္လႉဒါန္းႏိုင္ပါသည္။ ကထိန္ခင္းရာတြင္ အလႉခံရရွိအပ္ေသာ သကၤန္း ကို ေန႔မကူးေစဘဲ ကထိန္ခင္းရမည္ျဖစ္ေၾကာင္း ဆရာေတာ္ႀကီးတို႔၏ မိန႔္ၾကားခ်က္အရ သိရသည္

 

ရဟန္းေတာ္တို႔ရအပ္ေသာကထိန္အာနိသင္ငါးပါး

(၁) ရဟန္းတို႔အား မပန္ၾကားဘဲ ခရီးလွည့္လည္သြားလာႏိုင္ျခင္း၊

(၂) အဓိ႒ာန္တင္ထားေသာသကၤန္းကို မေဆာင္ဘဲသြားႏိုင္ျခင္း၊

(၃) မအပ္ေသာပင့္ဖိတ္ျခင္းျဖင့္ ရေသာဆြမ္းကို သုံးေဆာင္ႏိုင္ျခင္း၊

(၄) ရသမွ်ေသာသကၤန္းတို႔ကို အဓိ႒ာန္တင္သုံးေဆာင္ႏိုင္ျခင္း၊

(၅) ကထိန္ခင္းရာေက်ာင္းတိုက္၌ ေပၚေပါက္ေသာသကၤန္းမ်ားကို သုံးေဆာင္ႏိုင္ျခင္း စသည္တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။

ကထိန္သကၤန္းလႉဒါန္းေသာ ဒကာ၊ ဒကာမမ်ား ရအပ္ေသာ အက်ိဳးအာနိသင္ငါးပါး

(၁) မိမိလိုရာအရပ္ဘက္သို႔ လြတ္လပ္စြာသြားလာႏိုင္ျခင္း၊

(၂) နိဗၺာန္မရမီဘဝမ်ားတြင္ ကိစၥအဝဝကို အေႏွာင့္အယွက္ကင္းစြာ ေဆာင္႐ြက္ႏိုင္ျခင္း၊

(၃) အစားအစာ ပစၥည္းဥစၥာ စည္းစိမ္တို႔ကို ေပါမ်ားစြာ ပိုင္ဆိုင္သုံးေဆာင္ႏိုင္ျခင္း၊

(၄) အစာေရစာေပါမ်ား၍ ေဘးအႏၲရာယ္ (အဆိပ္အေတာက္)ကင္းစြာ သုံးေဆာင္ႏိုင္ျခင္း၊

(၅) ရန္သူမ်ိဳးငါးပါးမွ ကင္းေဝးရျခင္း စသည္တို႔ ျဖစ္ပါသည္။

ဤသို႔ဆိုလွ်င္ ကထိန္အလႉသည္ လြယ္လင့္တကူ ခင္းယူ၍မရသကဲ့သို႔ ထူးျခားသည့္ သတ္မွတ္ခ်က္တို႔ျဖင့္ စည္းစနစ္က်နမႈကို အေျခခံ၍ လႉဒါန္းၾကရေသာကုသိုလ္ေကာင္းမႈ အလႉပင္ျဖစ္ေပသည္။ သို႔မွသာ ကထိန္ အလႉသည္ ထင္ရွားၿပီး အေလးအနက္ထားၾကရသည့္ အလႉေတာ္မဂၤလာျဖစ္လာေပမည္။

သကၤန္းလႉရက်ိဳးရွစ္ဝ

က်မ္းဂန္မ်ားတြင္- “သကၤန္းလႉရ၊ က်ိဳးရွစ္တြင္၊ ေ႐ႊသို႔အဆင္း၊ ျမဴေၾကးကင္း၍၊ ေရာင္လင္းစုံ၊ ထြန္းလင္းပ၏။ မကသိန္းဖိုး၊ ပုဆိုးရေလ၊ ညိဳေ႐ႊျဖဴနီ၊ ဤရွစ္လီသည္၊ က်မ္းညီသကၤန္း၊ လႉက်ိဳးတည္း”ဟု လကၤာျဖင့္ စပ္ဆိုေဖာ္ျပထားသည္ကိုလည္း ေတြ႕ရသည္။

 

ကထိန္သကၤန္း လႉဒါန္းသူတိုင္း ကထိန္ဒါနျပဳပုံ မွန္ကန္ဖို႔ႏွင့္ အခ်ိန္ကာလႏွင့္ညီၫြတ္စြာ ေဆာင္႐ြက္ တတ္ဖို႔လည္း လိုအပ္ပါသည္။ ။

ဤသို႔ေသာထူးျခားသည့္ သကၤန္းလႉရက်ိဳးရွစ္ ႏွင့္ က်မ္းညီသကၤန္းလႉက်ိဳးေျမာက္ေအာင္၊ ဗုဒၶဘာသာ ဝင္တိုင္း စည္းစနစ္က်နစြာ လက္မလႊတ္တမ္း ႀကိဳးစားအားထုတ္လႉဒါန္းႏိုင္ၾကပါေစ။ သဒၶါၾကည္လင္ ပါရမီရွင္မ်ားအေနျဖင့္လည္း ကထိန္သကၤန္း လႉဒါန္းရျခင္းအက်ိဳး သိရွိနားလည္ လႉဒါန္းႏိုင္ၾကေစရန္ ရည္သန္၍ ဤေဆာင္းပါးျဖင့္ ကုသိုလ္ျပဳ ေရးသားမွ်ေဝလိုက္ရပါသည္။

Credit to ေမာင္ေမာင္ေက်ာ့ (ပလက္ဝ)

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *